پربیننده ترین مطالب

آخرین مطالب

آخرین مطالب پرونده ها

نوع خبر 
 
دومین نوار مکالمه تلفنی شاه و امینی: بگویید سکوت کنند
تاریخ ایرانی: موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی دومین نوار مکالمه محمدرضا شاه پهلوی با علی امینی، نخست‌وزیر ایران در سال‌های ۴۱-۱۳۴۰ را منتشر کرد. این مکالمه که از شنود تلفنی ساواک از خانه امینی در چهاردهم آبان ماه ۱۳۵۷ بدست آمده است، دومین نوار صوتی‌ای است که طی یک ماه اخیر منتشر می‌شود. مکالمه تلفنی که قبلا منتشر شده مربوط به تاریخ پنجم دی ماه ۱۳۵۷ است که در آن شاه تلاش می‌کند دیدگاه امینی را درباره سخنرانی کریم سنجابی، از اعضای جبهه ملی در بیمارستان پهلوی تهران بداند؛ سنجابی در آن سخنرانی بصورت علنی خواستار تشکیل جمهوری دموکراتیک در ایران به جای نظام شاهنشاهی شده بود. امینی در پاسخ به شاه می‌گوید اگر چنین ادعایی صحت داشته باشد اقدامی غیرقانونی است.

 

این دو نوار صوتی در اختیار مرکز بررسی اسناد تاریخی بوده که موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی آن را منتشر کرده است. نوار صوتی دیگری نیز از شنود مکالمه تلفنی منزل آیت‌الله خادمی از مبارزان انقلابی در اصفهان در اختیار موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی قرار گرفته که در آینده منتشر خواهد شد، اما گویا از بین شنودهای موجود، فقط این دو نوار صوتی برچسب «مکالمه شاه و امینی» خورده و مسئولان موسسه می‌گویند نوار صوتی دیگری از گفت‌وگوی این دو در اختیار ندارند. استناد موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی به اصالت صداهای موجود، همین برچسبی است که روی نوار خورده و بررسی دیگری از جهت صداشناسی بر روی آن صورت نگرفته است.

 

پس از انتشار مکالمه تلفنی شاه و امینی در اوایل دی ماه، برخی تردیدهای جدی درباره اصالت صداهای این نوار صوتی مطرح کردند. با پیگیری‌های «تاریخ ایرانی»، نزدیکان علی امینی، اصالت صدای او را تائید کردند اما درباره صدای شاه برخی ابهامات جدی وجود دارد.

 

حسن بهشتی‌پور، کارشناس موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی درباره نوارهای منتشر شده به «تاریخ ایرانی» می‌گوید: «موضوعات مطرح شده در این نوارها که با رخدادهای آن مقطع تاریخی همخوانی دارد، نشانه تلاش شاه برای متوقف کردن حرکت انقلابی مردم است که حتی با علی امینی مشورت می‌کند که ده سال قبل طبق خاطرات اسدالله علم، تحت کنترل بوده است. اما بخاطر ارتباطات امینی با چهره‌هایی چون آیت‌الله طالقانی و مهندس بازرگان – چنانکه در این نوار هم به آن اشاره شده است – و تصور شاه درباره رابطه نزدیک او با آمریکایی‌ها، مورد مشورت قرار می‌گیرد تا راهی برای خروج از بحران بیابند.»

 

بهشتی‌پور درباره تردیدهایی که به اصالت صدای شاه و امینی در این نوارها مطرح شده، می‌گوید: «کسانی که با آهنگ صدا و لحن کلام امینی آشنایی دارند، تردیدی درباره صدای او ندارند. کمااینکه هر نقد یا تردیدی درباره این نوارها برای باز شدن بیشتر موضوع و طرح حقایق مفید است و به روشن شدن ابعاد دیگری از وقایع تاریخی در مقطع پیروزی انقلاب کمک می‌کند.»

 

برای اولین بار در سال ۱۳۷۳، ماهنامه «پیام امروز» گفت‌وگوی شاه و امینی را منتشر کرد که مربوط به ۱۹ آذر ۱۳۵۷، پس از تظاهرات روز تاسوعا بود. امینی در این مکالمه تلفنی به شاه می‌گوید: «جمعیت خیلی زیاد بود... حالا تعداد و رقم را نمی‌توان به طور مشخص گفت. به عقیده یک عده‌ای شاید یک میلیون بوده.» شاه پاسخ می‌دهد: «به طور دقیق روی عکسبرداری‌هایی که ما کردیم، فوقش بین سیصد تا چهارصد هزار نفر بوده.» ولی امینی آن را رد می‌کند: «نخیر قربون، نخیر، غیرممکن است. هر محله، تمام خانواده‌ها پنج شش نفر راه افتادند. خیلی بیش از این‌‌ها بوده، خب، خارجی‌ها عکسبرداری کردند. فیلمبرداری کرده‌اند. مشخص است.»

 

دومین مکالمه شاه با امینی که موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی فایل صوتی آن را منتشر کرده، مربوط به روز یکشنبه چهاردهم آبان ۱۳۵۷ است؛ یک روز پس از حوادث دانشگاه تهران که منجر به کشته شدن تعدادی از دانش‌آموزان شد.

 

متن کامل نوار صوتی مکالمه شاه با امینی به این شرح است: (فایل صوتی را اینجا بشنوید)

 

مکان: از کاخ نیاوران به منزل علی امینی در تهران

 

امینی: الو، تعظیم می‌کنم.

 

شاه: روز بخیر

 

امینی: قربان شما، سایه‌تان کم نشه

 

شاه: خواستم بهتون اطلاع بدم که ما بالاخره بعد از اون جریانات دیروز (۱) و اون اعلامیه‌ای (۲) که اون حضرات دادند در خارج و یأس از تشکیل حکومت ائتلافی (۳) که تازه اصلاً از اول هم شاید بی‌خود ما امید بسته بودیم بهش و استعفای دولت (۴)، ناچار شدیم این اقدام را بکنیم برای برقراری نظم، البته دولت موقتی (۵) تشکیل دادیم.

 

امینی: بله بله، البته فرصت نداشتم که بیانات اعلیحضرت را گوش کنم می‌خواهم که ساعت ۲ بعد از ظهر گوش بکنم.

 

شاه: شنیدم بد نیست.

 

امینی: نه خوب بوده، [از دیگران شنیدم] خیلی خوب بوده.

 

شاه: گوش دادید؟

 

امینی: نه بله ضمناً من با مهندس بازرگان که صحبت کردم معلوم شد که یک مقداری از این اعلامیه آقای سنجابی این‌ها صحیح نبوده قربان، یعنی ملاقاتی دو نفری نکردند، یک مقدار جنبهٔ تبلیغاتی داره.

 

شاه: آخه خب فایده‌اش چیه؟

 

امینی: خوب بله آخه بی‌خود ولی به هر حال اونطور نیست که ایشان عنوان می‌کنه که بله توافق کرده‌اند، اینطور نیست.

 

شاه: اون سه ماده پس چیه؟

 

امینی: نخیر، اون مقدارش هم بلوفه از اون جهت که عرض کردم، خیلی درست نیست، تو مصاحبهٔ دیشبش [سنجابی] هم با [رادیو] بی‌بی‌سی [فارسی] گویا خیلی شل و خیلی تَق و لَق بوده.

 

شاه: اون [سنجابی] هم گفته که با سلطنت همکاری نخواهد کرد.

 

امینی: بله ولی بطوری متناقض بوده این ترتیبات که یک عده‌ای که شنیده بودند امپرسیون [تاثیر] بسیار بدی رویشان گذاشته بود.

 

شاه: آخه فایده‌اش چیه؟

 

امینی: خب بی‌خود! بله تبلیغاتیه

 

شاه: در هر صورت با یه همچنین دولتی [ائتلافی] که ما نمی‌توانستیم نظم را برقرار کنیم، آیا اون دولت می‌آمد دستور بدهد که هر که تکان خورد بگیریم، بزنیم؟ نمی‌گفت و چاره‌ای غیر از این نیست؟ این را مطمئن باشید.

 

امینی: بله بله متاسفانه بله.

 

شاه: مثلاً در نفت جنوب، خب این بسته بشه، آخر ماه ما حقوق به مردم چه شکلی بدهیم؟

 

امینی: حالا به هر حال من بیاناتتان (۶) را گوش بکنم، به نظرم خیلی به موقع بود.

 

شاه: بله شنیدم که خیلی تاثیر خوبی کرده، اون‌هایی که شنیده‌اند می‌گفتند.

 

امینی: حتما موثر است.

 

شاه: در هر صورت ما [سخنرانی خطاب به مردم] راجع به گذشته هم صحبت کردیم، خبط و خطا و فساد و ظلم، همه چیز.

 

امینی: خب اینا خیلی موثره قربان.

 

شاه: گفتیم دیگر تکرار نخواهد شد و این حکومت [دولت نظامی] هم البته قبلاً گفتیم فقط موقتی است و فقط برای برقراری نظمه.

 

امینی: بله باید حتما پیگیری کرد، اون حضرات رو جمع کرد با همدیگه.

 

شاه: بله؟

 

امینی: این حضراتی که هستند بایستی با هم جمع کرد. امروز صبح آقای طالقانی هم یک اعلامیه‌ای داده بود (۷) که می‌گفت خیلی خوب بوده و دعوت به آرامش کرده که بنده خدا می‌گفت فکر کردن ولی نمی‌فهمن.

 

شاه: حالا از شما می‌خواستم که هر نفوذ که دارید در آخوند‌ها و این‌ها، بگید که آقا شما خوب ساکت بشینید دیگه!

 

امینی: بله بله. بنده همین نقش را با اجازه اعلیحضرت این کار را بنده می‌کنم و صبح هم کرده‌ام، که یکی یکی ببینم، جمعشان بکنم که واقعاً ببینم که حداقل توافق را با کی می‌کنن؟

 

شاه: حالا اون برای بعد است.

 

امینی: بله، حتماً حالا عجالتاً با یک کاری اون‌ها را آرام بکنیم.

 

شاه: الان این‌ها تا دورهٔ اجرای کامل نظم و آرامش در مملکت باید سکوت بکنند و بکلی حکومت قانون در مملکت برقرار بشه و بعد ترور افکار که شروع شده، این ترور افکار باید از بین برود، یعنی شما چطوری می‌خواهید دموکراسی داشته باشید، اگر یکطرفه باشد، اینکه نمی‌شه.

 

امینی: من به ایشون گفتم که این کار غیرقابل اجتناب بود، پیش‌بینی هم کردیم ولی متاسفانه نکردید.

 

شاه: البته اونطور نشد که حکومت نظامی بیابد و همین حکومت نظامی باشد، برای اینکه این یک حکومت موقته و در اساس کار، که کاری نخواهد داشت، گویی اینکه مبارزه با فساد خواهند کرد.

 

امینی: بله آقا این کار را بکنید، آقا خیلی موثره.

 

شاه: گویی اینکه این کار را خواهند کرد، ولی غیر از این و ایجاد نظم برنامه‌ای نداره، فردا اگر برود مجلس و مجلسین را نبندیم، گویی اینکه این‌ها می‌خواهند ببندند. ولی شاید هم تصمیم بگیریم که نبندیم، این برنامه‌ای که مجلس می‌دهد می‌گوید من برنامه‌ای ندارم غیر از برقراری نظم و مبارزه با فساد همین، چون وقت نیست، دولت طولانی در یک مدت می‌تواند برنامه‌ریزی کنه.

 

امینی: نخیر برنامه اقتصادی که نمی‌تواند تنظیم کنه الان، نخیر در جوار ایشان باید برنامه‌ریزی تهیه کرد برای بعد.

 

شاه: بله، شما هرچه می‌توانید مردم را دعوت کنید به آرامش و خوش‌باوری.

 

امینی: من تلاشم همین کار بوده، و حالا بیشتر باید بشه.

 

شاه: آرامش و خوش‌باوری، بگوید از اون راه که به جایی نمی‌رسید، کجا می‌رفتید؟

 

امینی: موثر هست و رویش باید عمل کرد.

 

شاه: می‌خواهید میرزا کوچک‌خان (۸) را در رشت بلند کنند، می‌خواهید تجزیه بشود مملکت، یا کردستان اون حرف‌ها را بزنند (۹)، خوب اونکه به جایی نمی‌رساند شما را، حالا این دفعه سکوت بکنید و آرامش، ببینید چه می‌شود، بعداً ناچارم که بالاخره اون سیاست لیبراسیون اصلی یعنی دمکراتیکم را ادامه بدهم به‌‌ همان دلایل که شما‌ها می‌دونید.

 

امینی: بله بله، من همین را گفتم، قبول بکنید و مطمئن باشید همین‌طور خواهد بود ولی یک مدتی یک فرصتی بدهید.

 

شاه: یکی این، یکی اینکه حتماً اون فقط می‌تواند در یک محیط آزاد برای همه، نه یکطرفه، اگر یکطرفه باشه یعنی ترور افکار، ترور افکار چرا سابق که از این ور بود بد بود، اما حالا از اون ور باشه خوبه، خب این به‌‌ همان اندازه بده دیگه، پس از شما انتظار دارم که هر کاری می‌تونید بکنید.

 

امینی: از صبح تا حالا کوشش من در همین راه بوده، این نطق خیلی به موقع بوده فوق‌العاده.

 

شاه: پس ساعت ۲ هم گوش بدید.

 

امینی: بله بله حتماً سایه مبارک کم نشه.

 

پی‌نوشت‌ها:

 

۱- اشاره به تظاهرات مردم در خیابان‌های تهران در روز سیزدهم آبان ۱۳۵۷ دارد که در جریان این تظاهرات تعدادی از مردم از جمله دانش‌آموزان شهید و مجروح شدند.

 

۲- اشاره به اطلاعیه‌ای است که کریم سنجابی پس از ملاقات با امام خمینی در پاریس صادر کرد. در این اطلاعیه آمده است:

«بسمه تعالی

یکشنبه چهارم ذی‌الحجه ۱۳۹۸ (چهاردهم آبانماه ۱۳۵۷)

۱ـ سلطنت کنونی ایران با نقض مداوم قوانین اساسی و اعمال ظلم و ستم و ترویج فساد و تسلیم در برابر سیاست‌های بیگانه فاقد پایگاه قانونی و شرعی است.

۲ـ جنبش ملی اسلامی ایران با وجود بقاء نظام سلطنتی غیرقانونی با هیچ ترکیب حکومتی موافقت نخواهد کرد.

۳ـ نظام حکومت ملی ایران باید بر اساس موازین اسلام و دموکراسی و استقلال بوسیله مراجعه به آراء عمومی تعیین گردد.

دکتر کریم سنجابی»

 

۳- با توجه به خاطرات منتشر شده از سوی کریم سنجابی، احتمالا اشاره شاه به تصمیمی است که شاه برای تشکیل حکومت ائتلافی با شرکت اعضای جبهه ملی به ریاست سنجابی داشت.

 

۴- منظور استعفاء دولت جعفر شریف امامی در چهاردهم آبان ۱۳۵۷ است.

 

۵- اشاره به دستور شاه برای تشکیل دولت نظامی توسط ارتشبد غلامرضا ازهاری در روز چهاردهم آبان ۱۳۵۷ دارد. البته تشکیل دولت ازهاری رسما در روز ۱۵ آبان ۱۳۵۷ به اطلاع عموم مردم رسید.

 

۶- اشاره به سخنرانی شاه تحت عنوان «من نیز پیام انقلاب شما را شنیدم» در ۱۴ آبان ۱۳۵۷. در این سخنرانی شاه برای فریب افکار عمومی تلاش کرد از مردم و علمای اسلام دلجویی کند.

 

۷- متن اعلامیه مورد اشاره آیت‌الله طالقانی که در چهاردهم آبان ۱۳۵۷ صادر شد:

بسم ‏اللّه‏ القاصم الجبارین، برادران و خواهران از شواهد و قرائن کنونی و تجربه‌های گذشته چنین برمی‌‏آید که عمال و مزدوران حکومت استبداد به قصد خدشه‌دار کردن و انحراف جنبش مقدس این ملت مسلمان و رخنه در صفوف پاک شما، اقدام به تخریب و آتش‌‏سوزی و ایجاد وحشت در بین طبقات مردم می‌نمایند. با توجه به اینکه اوضاع پیش‌بینی نشده و غیرمترقبه‌ای در شرف وقوع است، و به لحاظ جلوگیری از هر نوع حادثه نامطلوب و پیش‏گیری از خونریزی و کشتار افراد بی‏‌گناه، به قاطبه ملت مسلمان مؤکدا توصیه می‌شود، جهت خنثی کردن هرگونه توطئه و دسیسه‌ای از درگیری با نیروهای نظامی و پلیس خودداری کرده و از اتهام شرکت در آتش‌سوزی و تخریب پرهیز کنید. سید محمود طالقانی.

 

۸- اشاره به قیام میرزا کوچک‌خان جنگلی (متولد ۱۲۵۷ – شهادت یازدهم آذر ۱۳۰۰ هجری خورشیدی) دارد. او رهبر جنبش جنگل بود که در اعتراض به نقض تمامیت ارضی و استقلال ایران از سوی بیگانگان بعد از مشروطه به مدت دو سال در شمال ایران قیام کرد.

 

۹- اشاره به تشکیل جمهوری مهاباد در دوم بهمن سال ۱۳۲۴ توسط قاضی محمد دارد. این اقدام تجزیه‌طلبانه با حمایت شوروی انجام گرفت، اما پس از توافق قوام - سادچیکوف سفیر وقت شوروی در تهران با قطع حمایت شوروی از فرقه دموکرات آذربایجان در تبریز و حزب دموکرات کردستان به رهبری قاضی محمد در مهاباد، ارتش ایران با ورود به تبریز و مهاباد در این دو شهر مستقر شد و مانع تجزیه ایران گردید.

شنبه 27 دى 1393  20:19

 اخبار مرتبط
چهارشنبه 5 مهر 1396  |  پیام سادات به شاه: به مصر بیایید
آخرين تاريخ بازديد : يکشنبه 30 مهر 1396  0:59:31
کليد واژه هاي مرتبط : محمدرضا شاه  ;  علی امینی  ; 
ارسال نظر
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیکی
نظر

ورود کد امنیتی :    Audio Version Reload Image
صفحه نخست | پرونده‌ها | پرونده‌های ویژه | گزارش‌های ویژه | تاریخ مصور | از دیگر رسانه‌ها | پاورقی | روزنگار | تاریخ جهان | کاغذ اخبار | دفتر مقالات | گزیده‌های تاریخی | تاریخ شفاهی | کتابخانه
© 2010-2011, Iranian History. All right reserved.
The Site is best viewed at a screen resolution 1200*800, optimized for mozilla firefox.
Design By ACACO.