پربیننده ترین مطالب

آخرین مطالب

آخرین مطالب پرونده ها

نوع خبر 
 
۴۰ سال پیش، روز قدس/ سخنرانان و روشنفکران دعوت‌کننده چه کسانی بودند؟
مهرداد خدیر
۴۰ سال از تعیین مناسبتی به نام روز قدس و برگزاری اولین نوبت آن در ایران می‌گذرد و چون آخرین جمعۀ ماه رمضان به عنوان روز قدس نامگذاری شده طبعا این ۴۰ سال بر پایۀ تاریخ هجری قمری محاسبه می‌شود وگرنه به تاریخ خورشیدی اولین روز قدس ۲۶ مرداد ۱۳۵۸ برگزار شد.

 

همچنین از آنجا که تلقی بخش‌هایی از جامعه و گروه‌هایی از نسل کنونی دربارۀ روز قدس یک مناسبت رسمی با ساماندهی حکومتی و متناسب با قرائت امروزین از آرمان فلسطین است ذکر ۴ نکته دربارۀ نخستین روز قدس می‌تواند جالب باشد.

 

نخست اینکه ۴۰ سال پیش و در ماه رمضان (در آن زمان مرداد ۱۳۵۸) اول بار سخنگوی وزارت امور خارجه از ابتکار امام خمینی در نامگذاری آخرین جمعه ماه رمضان به عنوان روز قدس خبر داد.

 

بعدها البته دکتر ابراهیم یزدی که در زمان اعلام این خبر وزیر خارجه ایران بود مدعی شد او این پیشنهاد را با رهبر فقید انقلاب مطرح کرده و مورد استقبال امام قرار گرفته بود. با این حال در پیام امام خمینی که همان سال توسط سخنگوی وزارت امور خارجه قرائت و در روزنامه‌ها منتشر شد البته اشاره‌ای به این موضوع نشد.

 

نکته دوم البته تازه نیست ولی اشاره به آن برای بیان حال و هوای اولین روز قدس خالی از لطف نیست. اینکه در آن جمعه هم مانند سه جمعۀ قبل نماز جمعه را آیت‌الله سید محمود طالقانی اقامه کرد و در آن روز نیز طالقانی با دهان روزه در دفاع از آرمان فلسطین خطبه خواند. تلفظ «فلسطین» به صورت «فَلَسطین» در خاطره‌ها مانده و نیز حضور دو و به روایتی سه میلیون نفر از مردم روزه‌دار از جمعیت ۴ میلیونی آن روز تهران.

 

نکته سوم اما نام سخنرانان است که پیش از خطبه‌های طالقانی سخن گفتند و ۴ تن بودند. البته اگر هانی الحسن سفیر وقت فلسطین را به حساب نیاوریم که تنها پیام یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین را قرائت کرد. (در آن زمان هنوز به قرارداد صلح و اکتفا به بخشی از سرزمین به شرط تشکیل دولتی خودگردان در آن تن نداده بود تا میان او و جمهوری اسلامی فاصله اندازد.)

 

سخنران اول مهندس مهدی بازرگان نخست‌وزیر دولت موقت بود که به مقایسه جمعیت سه میلیونی حاضر با ۱۲ سال قبل از آن پرداخت که اسرائیل در سال ۱۹۶۷ مناطق تازه‌ای را اشغال کرد و نیروی برتر در خاورمیانه تصور می‌شد و انقلاب اسلامی ایران به این انگاره پایان داد.

 

بازرگان، از امام موسی صدر نیز یاد کرد و جای او را در آن آیین خالی دانست. در آن زمان کمتر از یک سال از ناپدید شدن رهبر شیعیان لبنان می‌گذشت.

 

سخنران دوم عبدالحلیم خدام وزیر امور خارجه وقت سوریه (دوران حافظ اسد) بود که پیش‌بینی کرد محمد انور سادات رئیس‌جمهوری مصر به خاطر عقد پیمان کمپ دیوید با اسرائیل به سختی مجازات شود.

 

دو سال و دو ماه بعد و در مهر ۱۳۶۰ خورشیدی پیش‌بینی او تحقق یافت چرا که سادات به ضرب گلوله سروان خالد اسلامبولی از پا درآمد. هر چند پیش‌بینی دوم عبدالحلیم خدام که با مجازات سادات راه استقلال و آزادی مصر هموار خواهد شد جامه واقعیت نپوشید و حسنی مبارک روی کار آمد و خود خدام هم در دوران بشار اسد راه خود را از حکومت سوریه جدا کرد.

 

سومین سخنران اما آیت‌الله سید علی خامنه‌ای بود و جالب است بدانید برای اولین بار پشت تریبون نماز جمعه قرار می‌گرفت و کسی حدس نمی‌زد روحانی جوان و ۴۰ ساله ۵ ماه بعد به جای آیت‌الله طالقانی و آیت‌الله منتظری نماز جمعه را اقامه کند چه رسد به اینکه پیش‌بینی کند ۱۰ سال بعد جانشین امام خمینی و رهبر جمهوری اسلامی ایران است.

 

چهارمین نفر هم محمد مجتهد شبستری بود که سخنران ثابت پیش از خطبه‌ها به حساب می‌آمد و از مسلمانان خواست «بستگی به زبان و خاک و مرز را رها کنند و همه مانند انسان‌های همسان در کنار هم قرار گیرند.» آقای مجتهد شبستری در آن زمان مجله «اندیشه اسلامی» را منتشر می‌کرد.

 

نکتۀ چهارم اما این است که ۲۵ نویسنده و روشنفکر مطرح و به تعبیر امروز غالبا سکولار نیز در بیانیه‌ای با حمایت از راهپیمایی روز قدس اعلام کردند در آن شرکت می‌کنند. قطعا از دیدن این اسامی و ادبیات آن بیانیه تعجب خواهید کرد اما واقعیت دارد و نشان می‌دهد که اولین روز قدس در سال ۱۳۵۸ تا چه حد فراگیر بوده است.

 

این نویسندگان و شاعران در پیام خود آورده بودند: «ما از انقلاب فلسطین و مبارزه مستمر تمام خلق‌های جهان علیه سرمایه‌داری جهانی، امپریالیسم آمریکا و صهیونیسم بین‌الملل حمایت می‌کنیم و در راهپیمایی روز قدس در کنار همه مبارزان راه آزادی و دموکراسی شرکت خواهیم کرد.»

 

کافی است اشاره کنیم در میان امضاکنندگان این نام‌ها به چشم می‌خورد: داریوش آشوری، داریوش شایگان، غلامحسین ساعدی، سیمین دانشور، داریوش مهرجویی و احمد شاملو. نیاز به توضیح نیست که پس از آن و در سال‌های بعد این جمع دیگر هرگز برای روز قدس چنین بیانیه‌ای صادر نکرد.

 

* به مضمون این نوشته ۵ سال قبل و در مرداد ۱۳۹۳ نیز پرداخته بودم. متن حاضر با تغییرات و اصلاحاتی منتشر شده است...

 

 

منبع: عصر ایران

جمعه 10 خرداد 1398  17:3

 اخبار مرتبط
آخرين تاريخ بازديد : چهارشنبه 30 مرداد 1398  3:37:7
کليد واژه هاي مرتبط : روز قدس  ; 
ارسال نظر
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیکی
نظر

ورود کد امنیتی :    Audio Version Reload Image
صفحه نخست | پرونده‌ها | پرونده‌های ویژه | گزارش‌های ویژه | تاریخ مصور | از دیگر رسانه‌ها | پاورقی | روزنگار | تاریخ جهان | کاغذ اخبار | دفتر مقالات | گزیده‌های تاریخی | تاریخ شفاهی | کتابخانه
© 2010-2011, Iranian History. All right reserved.
The Site is best viewed at a screen resolution 1200*800, optimized for mozilla firefox.
Design By ACACO.