ادب و هنر پس از مشروطه

بهرام دبیری در گفت‌و‌گو با «تاریخ ایرانی»: مشروطه و نقاشی ایرانی از هم دورند

بهرام دبیری در گفت‌و‌گو با «تاریخ ایرانی»: مشروطه و نقاشی ایرانی از هم دورند

مهم‌ترین دستاورد مشروطیت ایران، نیما یوشیج است...کمال‌الملک در جریان‌های هنر مدرن و معاصر ایران تاثیرگذار نبود. چطور کسی که هیچ استنباطی از جریان‌های نو هنری به دست نیاورده، می‌توانسته در نقاشی مدرن ایران موثر باشد؟... یکی از سوغاتی‌های کمال‌الملک، مفهوم پرسپکتیو یا کار کردن عکاسی‌وار از طبیعت است که در هنر نقاشی ما سنت نبود‌ و یکی از مختصات هنر مدرن هم که در غرب به آن رسیدند حذف پرسپکتیو نقطه‌ای بود...نشانه‌ای نمی‌بینم که بشود گفت نقاشی زمینه‌ساز انقلاب مشروطیت بوده است.

ادامه مطلب
مختاری طالقانی در گفت‌وگو با تاریخ ایرانی: مشروطۀ معماری قبل از مشروطۀ سیاسی بود

مختاری طالقانی در گفت‌وگو با تاریخ ایرانی: مشروطۀ معماری قبل از مشروطۀ سیاسی بود

سپهسالار ساختمان مجلس را ‌‌۲۰ سال پیش از جریانات مشروطه در باغ بهارستان ‎ساخت. در‌‌‌ همان زمان که این ساختمان را می‌‎ساخت گفت که پارلمان می‌‎سازم. بعد‌ها که مشروطه رخ داد، مجلس احتیاج به فضا داشت و آنجا را تبدیل به پارلمان کردند... نمی‌‎توان گفت اتفاقات تاریخی عصر مشروطه و نوسانات در معماری تابعی از همدیگر هستند، خیلی در پیوند با همدیگر نیستند بلکه مرتبط با یکدیگرند...قبل از مشروطه کسی حق نداشت خانه‎ای شبیه خانه ظل‌السلطان بسازد.

ادامه مطلب
جمشید ملک‌پور در گفت‌و‌گو با تاریخ ایرانی: نمایش وسیله‌ای برای‌ مشروطه‌طلبان جهت تنویر افکار بود

جمشید ملک‌پور در گفت‌و‌گو با تاریخ ایرانی: نمایش وسیله‌ای برای‌ مشروطه‌طلبان جهت تنویر افکار بود

شاهان قاجار از پتانسیل تئاتر برای ایجاد تحولات اجتماعی آگاه نبودند، ‌بلکه آن را هم در ردیف سایر تفریحات و سرگرمی‌ها می‌دانستند...قالب «دیالوگی» نمایشنامه‌ها در آن دوره تازه بود و ظرفیت جدیدی برای انتقاد ارائه می‌کرد...مشکل مهم نمایش این بود که مردمی نشد...دو شهری که در نهضت مشروطه «دروازه‌های فرهنگی» ایران محسوب می‌شدند، تبریز و رشت بودند...سیاست و سانسور را عامل مهم نپرداختن به وقایع تاریخی در تئاتر می‌دانم...قبل از انقلاب تعریف حکومت از مشروطه با تعاریف هنرمندان و نمایشنامه‌نویسان در تضاد بود.

ادامه مطلب
سینمای ایران و داستان ناگفته مشروطه

سینمای ایران و داستان ناگفته مشروطه

سینما نقش مهمی در ترویج فرهنگ مشروطیت داشته است و به همین دلیل بسیاری از واپس‌گرایان مخالف سینما بودند و آن را برای مردم زیان‌بخش می‌انگاشتند، چون سینما نقش مهمی در نو کردن نگاه مردم و بر گذشتن از استبداد داشته است...فقط فیلمساز فقید علی حاتمی، جسارت آن را پیدا کرده است که در فیلم‌های ستارخان (۱۳۵۱) و کمال‌الملک (۱۳۶۳) تا حدودی به مشروطه بپردازد...انقلاب مشروطه در سینمای ایران، به دلیل فقر امکانات و ممیزی بازدارنده و نگاه یکسویهٔ فیلمسازان، همچنان داستانی ناگفته باقی مانده است.

ادامه مطلب
شمس لنگرودی در گفت‌وگو با تاریخ ایرانی: شیوه جدید زندگی، شعر جدیدی می‌خواست

شمس لنگرودی در گفت‌وگو با تاریخ ایرانی: شیوه جدید زندگی، شعر جدیدی می‌خواست

آن‌هایی که به عنوان شاعران مشروطه معروف شدند، چه در نظام اجتماعی و چه در نظام زیبایی‌شناسی محافظه‌کار بودند...ملک‌الشعرای بهار در دوره‌ای در دفاع از رضاشاه شعر گفت و بعد عقب‌نشینی کرد...حاج سیاح در خاطراتش نوشته که چقدر از شمع و گل و پروانه و بلبل باید حرف زد؟ این‌ها را کنار بگذارید و به جای شمع در شعر‌هایتان از کارخانهٔ شمع‌سازی صحبت کنید...میانه‌رو‌ها یعنی ایرج میرزا و ملک‌الشعرا و این دسته شاعران، افرادی که سعی می‌کردند تغییرات بنیادین ایجاد کنند‌ ‌را مورد تمسخر قرار می‌دادند.

ادامه مطلب
علیرضا میرعلینقی در گفت‌و‌گو با تاریخ ایرانی: تاثیر موسیقی بر جنبش مشروطه، عاطفی بود

علیرضا میرعلینقی در گفت‌و‌گو با تاریخ ایرانی: تاثیر موسیقی بر جنبش مشروطه، عاطفی بود

در پی مشروطیت هنری که تا دیروز در اختیار اشراف و ثروتمندان و در پستو‌ها، دهلیزهای خصوصی، خانقاه‌ها، دربار و طبقه متوسط اعیان بود، عمومی شد...تاثیر مشروطیت آزادسازی موسیقی از فضاهای درونی به فضاهای بیرونی بود. تحول موسیقایی حدود ۲۰ سال بعد از مشروطیت شروع شد. طبیعی هم هست، چون هیچ انقلابی به طور مستقیم قادر نیست موسیقی را تغییر دهد...صفحات گرامافون تنها یک سال قبل از صدور فرمان مشروطیت وارد شد، اما اختیاراتی که موجب ضبط موسیقی شود وجود نداشت.

ادامه مطلب
«تاریخ‌مندی»؛ ارمغان مطبوعات مشروطه به شعر فارسی

«تاریخ‌مندی»؛ ارمغان مطبوعات مشروطه به شعر فارسی

با اعلام دورۀ مشروطه، شعر فارسی از فضای رخوت‌آلود سنتی بیرون آمد...نشر شعر در مطبوعات، صرفنظر از محتوا و درون‌مایه، به تغییرهای جدی در ساختار زبانی شعر هم یاری رساند. گویندگانی که به دو قلمرو سیاست و اجتماع علاقه داشتند یا بی‌علاقه نبودند، ناگزیر از ساده ساختن زبان ادب یا روی بردن به زبان گفتار بودند...جهان جدید علاقه‌مند است تا شعر را در ذیل «تاریخ» هر دوره قرار دهد. این نکته، شاید عمیق‌ترین نمود یا ارمغانی است که شعر از طریق مطبوعات، در ورود به جهان نو دریافت کرد.

ادامه مطلب